Syndroom van Cushing

Wat is het syndroom van Cushing?

Het syndroom van cushing ontstaat door een te hoge hoeveelheid cortisol of cortisol-achtige stoffen in het bloed. 

Vormen en oorzaken van het syndroom van Cushing

Het syndroom van Cushing kan ontstaan doordat het lichaam te veel cortisol produceert (endogene vorm) of door inname van medicijnen die lijken op cortisol (endogene vorm).

 

De endogene vorm kan onderverdeeld worden in 3 types

  • Ziekte van Cushing: hierbij is er een gezwel in de hypofyse (= hypofyse-adenoom) dat zorgt voor een te hoge productie van ACTH. 
  • Ectopische Cushing: hierbij wordt er ergens in het lichaam, maar niet in de bijnier of hypofyse, te veel ACTH of CRH aangemaakt. Bijvoorbeeld door een longtumor. 
  • Bijnier Cushing: hierbij is er een gezwel in de bijnier dat zorgt voor een te hoge aanmaak van cortisol. 

Cyclische Cushing is een bijzonder vorm van het syndroom van Cushing. Hierbij zijn er periodes van verhoogd cortisol die worden afgewisseld met periodes zonder verhoogd cortisol. Dit bemoeilijkt de diagnostiek. 

Symptomen

Het syndroom van Cushing kan tal van klachten geven zoals
  • Rond opgeblazen gezicht (= 'moonface')
  • Gewichtstoename, vetopstapeling rond de buik en nek
  • Hoge bloeddruk
  • Te hoog suikergehalte in het bloed
  • Acne en overbeharing
  • Menstruatieproblemen
  • Frequent en sneller blauwe plekken
  • Vermoeidheid, slaapproblemen
  • Concentratie- en geheugenproblemen
  • Stemmingswisselingen

Diagnose en behandeling

Mogelijke onderzoeken voor het stellen van de diagnose
  • Bloedonderzoek (cortisol, ACTH)
  • 24u urineonderzoek 
  • Speekseltest
  • 1mg dexamethason syppressie test
  • Beeldvorming: CT-scan of MRI-scan van bijnieren en/of hypofyse

Bij de endogene vormen van het syndroom van Cushing bestaat de behandeling meestal uit het verwijderen van het gezwel.

Bij de exogene vormen van het syndroom van Cushing kan behandeling bestaan uit het wijzigen van medicatie. 

Nuttige links en bijlages

Hier vind je heel wat links en bijlages. 
We lichten ze toe. 

Eerste bijlage: de animatie van bijnierNET: wat is het syndroom van Cushing.  

Tweede bijlage de infographic van bijnierNET.  

Derde bijlage de uitgebreide brochure van bijnierNET. 


Animatie bijnierNET:

Infographic bijnierNET

Infographic

Brochure bijnierNET

Brochure

Referenties

Bijniernet. Basistekst over bijnieraandoeningen: syndroom van Cushing

https://www.bijniernet.nl/bijnieraandoeningen/syndroom-van-cushing/

Lezing van Dr. Feelders 'Diagnostiek en behandeling syndroom van Cushing' in het kader van opleiding tot patient expert.

Kairys N, Anastasopoulou C, Schwell A. Cushing Disease. [Updated 2023 Feb 27]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448184/

John TA, Anastasopoulou C. Hypercortisolism (Cushing Syndrome) [Updated 2025 Nov 28]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK551526/