Bijnierschorsinsufficiëntie

Wat is bijnierschorsinsufficiëntie? 

Bijnierschorsinsufficiëntie is een aandoening waarbij er geen of onvoldoende aanmaak is van bijnierhormonen.

Vormen van bijnierschorsinsufficiëntie en oorzaken

Afhankelijk van waar het probleem zich situeert kan men verschillende vormen van bijnierschorsinsufficiëntie onderscheiden

• Primaire bijnierschorsinsufficiëntie: het probleem situeert zich ter hoogte van de bijnier.
• Deze vorm wordt meestal veroorzaakt door een auto-immuunziekte (= de ziekte van Addison).
• Andere mogelijke oorzaken: infecties, tumoren, heelkunde,.. .
• Secundaire bijnierschorsinsufficiëntie: het probleem bevindt zich ter hoogte van de hypofyse. De aansturing van de bijnieren door de hypofyse is verstoord.
• Deze vorm kan worden veroorzaakt door elke ziekte, operatie of letsel waarbij er beschadiging van de hypofyse optreedt.
• Tertaire bijnierschorsinsufficiëntie: het probleem bevindt zich ter hoogte van de hypothalamus. De aansturing van de bijnieren en hypofyse door de hypothalamus is verstoord.
• Bijnierschorsinsufficiëntie veroorzaakt door gebruik van medicijnen zoals steroiden of morfine of door behandeling met immunotherapie bij kanker.

Symptomen

Bijnierschorsinsufficiëntie kan tal van vage klachten en symptomen geven zoals:

• Vermoeidheid
• Braken en/of misselijkheid
• Pijn in de buik
• Spier- en gewrichtspijn
• Hypoglycemie
• Zouthonger (enkel bij de primaire vorm)
• Lage bloeddruk
• Hyperpigmentatie (enkel bij primaire vorm)

Ondanks behandeling is het mogelijk dat bepaalde symptomen blijven bestaan. 

Je kan het verhaal van Marieke lezen met bijnierschorsinsufficiëntie.  Volg de knop naar de ervaringsverhalen.

Diagnose en behandeling

Mogelijke onderzoeken voor het stellen van de diagnose

• Nuchtere ochtend cortisol
• ACTH test (synacthen test): hiermee controleert men de werking van de bijnieren
• Insuline tolerantie test (ITT): hiermee controleert men de werking van de hypofyse
• Beeldvorming: CT-scan of MRI-scan van de bijnieren en/of hypofyse

De behandeling bestaat uit het substitueren van de ontbrekende hormonen

• Hydrocortison ter vervanging van cortisol
• Fludrocortison ter vervanging van aldosteron
• Patiënten met secundaire bijnierschorsinsufficiëntie dienen soms ook andere medicijnen in te nemen voor het tekort aan andere hormonen bv. schildklierhormoon of groeihormoon
• Bij patiënten met medicijn geïnduceerde bijnierschorsinsufficiëntie dienen bepaalde medicijnen mogelijks te worden gewijzigd. 

Nuttige links en bijlages

We lichten ze toe.

Het eerste: de animatie van BijnierNET: wat is bijnierschorsinsufficiëntie.

Het tweede: de infographic van BijnierNET: 

Het derde: dokter Twickler van AZ Monica heeft in het kader van de opleiding tot patient expert een les gegeven over bijnierschorsinsufficiëntie.  het artikel is de samenvatting van deze les.  Dit artikel is ook verschenen in het bijniermagazine van de bijniervereniging van Nederland.

Het vierde is de uitgebreide brochure van BijnierNET.

Animatie BijnierNET:

Infographic BijnierNET:

Artikel: Bijnierschorsinsufficiëntie: oorzaken, symptomen, diagnose en behandeling:

Brochure: bijnierschorsinsufficiëntie van BijnierNET:

Referenties

Huecker MR, Bhutta BS, Dominique E. Adrenal Insufficiency. [Updated 2023 Aug 17]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK441832/

Bijniernet. Basisteksten over bijnieraandoeningen: Bijnierschorsinsufficiëntie. https://www.bijniernet.nl/bijnieraandoeningen/bijnierschorsinsufficientie/

Adrenals.eu. Basic info: adrenal insufficiency. https://adrenals.eu/basic-info/adrenal-insufficiency/

Nederlandse hypofyse stichting. Secundaire bijnierschorsinsufficiëntie. Hypofyse.nl. https://www.hypofyse.nl/addisoncrisis/ziekte-van-addison-bijnierschorsinsufficientie/

Bijniervereniging Nederland. Bijnieraandoeningen: bijnierinsufficiëntie. Bijniervereniging.nl. https://bijniervereniging.nl/bijnieraandoeningen/bijnierschorsinsufficientie/

Bijnier magazine, Wickler M (juli, 2025). Bijnierschorsinsufficiëntie: oorzaken, symptomen, diagnose en behandeling.